این مطلب آموزشی است و جای ارزیابی، تشخیص یا توصیهٔ فردی متخصص را نمی‌گیرد.
«می‌خواهم بهتر شوم» جهت کلی می‌دهد، اما برای اقدام روزانه کافی نیست. چارچوب SMART کمک می‌کند یک خواستهٔ مبهم را به نتیجه‌ای روشن‌تر تبدیل کنیم. بااین‌حال، محبوبیت یک ابزار به این معنا نیست که برای همهٔ مسئله‌ها مناسب است. بعضی هدف‌ها اکتشافی‌اند، بعضی به همکاری دیگران وابسته‌اند و بعضی در میانهٔ راه نیاز به بازنگری دارند. استفادهٔ خوب از SMART یعنی بدانیم کدام ابهام را کم می‌کند و کدام بخش واقعیت را نباید به زور در پنج حرف جا داد.
پنج جزء هدف SMART
در رایج‌ترین نسخه، هدف SMART باید مشخص، قابل‌اندازه‌گیری، دست‌یافتنی، مرتبط و زمان‌مند باشد. «تا پایان آبان، سه نمونه‌کار کامل برای موقعیت طراحی محصول آماده می‌کنم» از «رزومه‌ام را بهتر می‌کنم» روشن‌تر است. معیارها باید در خدمت تصمیم باشند: سنجه نشان دهد پیشرفت کرده‌ایم، زمان پایان نقطهٔ مرور بسازد و مرتبط‌بودن اتصال هدف به اولویت واقعی را روشن کند.
SMART کجا مفید است و کجا کافی نیست؟
- برای خروجی‌های روشن مانند تکمیل یک دوره، آماده‌سازی نمونه‌کار یا اجرای یک برنامهٔ تمرینی مفید است.
- برای فرایندهای اکتشافی، خلاقیت یا تغییر هویت حرفه‌ای ممکن است هدف اولیه فقط یک فرضیهٔ قابل‌آزمایش باشد.
- قابل‌اندازه‌گیری‌بودن الزاماً به معنی عدد بزرگ نیست؛ یک تحویل مشخص، گفت‌وگوی انجام‌شده یا آزمایش تکمیل‌شده نیز سنجه است.
- دست‌یافتنی‌بودن با بی‌چالش‌بودن فرق دارد. هدف باید با منابع فعلی یا منابعی که واقعاً می‌توان فراهم کرد تناسب داشته باشد.
- هدف خوب بدون برنامهٔ اجرا همچنان ممکن است انجام نشود؛ مشخص‌کردن زمان و موقعیت عمل پل میان قصد و رفتار است.
یک هدف را چگونه SMART کنیم؟
- نتیجهٔ قابل‌مشاهده را بنویسید: در پایان چه چیزی وجود دارد که اکنون وجود ندارد؟
- سنجه‌ای انتخاب کنید که به کیفیت اصلی نزدیک باشد، نه عددی که فقط اندازه‌گیری آن آسان است.
- منابع، محدودیت‌ها و وابستگی‌ها را فهرست و دامنهٔ هدف را با ظرفیت واقعی هماهنگ کنید.
- رابطهٔ هدف با یک ارزش یا اولویت را در یک جمله توضیح دهید؛ اگر این جمله مبهم است، مرتبط‌بودن نیاز به بررسی دارد.
- تاریخ پایان و یک تاریخ مرور میانی بگذارید تا بتوانید مسیر را اصلاح کنید.
- اولین اقدام را به زمان و موقعیت مشخص وصل کنید؛ مثلاً «سه‌شنبه ساعت ۱۸، ساختار نمونه‌کار اول را می‌نویسم».
جمع‌بندی
SMART برای روشن‌کردن هدف و ساختن نقطهٔ مرور مفید است، اما جای ارزش، قضاوت و یادگیری را نمی‌گیرد. هدف را مشخص و سنجیدنی کنید، سپس با برنامهٔ اجرا و امکان بازنگری به حرکت تبدیلش کنید.
پرسش‌های رایج
آیا همهٔ هدف‌ها باید SMART باشند؟
نه. هدف‌های اکتشافی و خلاقانه گاهی ابتدا به آزمایش و یادگیری نیاز دارند و بعد می‌توان بخش‌های اجرایی آن‌ها را SMART کرد.
اگر به تاریخ هدف نرسیدیم یعنی شکست خورده‌ایم؟
نه لزوماً. تاریخ باید نقطهٔ تصمیم و یادگیری باشد: دامنه، منابع، پیش‌بینی زمان یا خود هدف را بازبینی کنید.
فرق هدف SMART با برنامه چیست؟
هدف مقصد و معیار را روشن می‌کند؛ برنامه ترتیب اقدام‌ها، زمان، موقعیت و پاسخ به مانع‌ها را مشخص می‌کند.
منابع
- There's a S.M.A.R.T. way to write management's goals and objectives — Management Review
- Building a practically useful theory of goal setting and task motivation — American Psychologist
- Psychology of Planning — Annual Review of Psychology / PubMed