این مطلب آموزشی است و جای ارزیابی، تشخیص یا توصیهٔ فردی متخصص را نمیگیرد.
برای مسواکزدن هر شب از ابتدا دربارهٔ ارزش سلامت دندانها تصمیم نمیگیریم. موقعیت آشنا، شروع رفتار را یادآوری میکند. عادت زمانی شکل میگیرد که تکرار، میان یک زمینه و رفتار پیوندی بسازد و انجام آن به تصمیمگیری آگاهانهٔ کمتری نیاز پیدا کند.
از یک خواسته به یک موقعیت مشخص
«میخواهم بیشتر بخوانم» خواستهای روشن در جهت کلی است، اما زمان شروع را مشخص نمیکند. «بعد از گذاشتن فنجان صبحانه در سینک، دو صفحه میخوانم» رفتار و موقعیت را به هم وصل میکند. مقدار دو صفحه قانون علمی نیست؛ نمونهای از کوچککردن شروع است تا در زندگی معمولی جا شود.
اگر صبحها هر روز متفاوتاند، شاید این نشانه مناسب شما نباشد. نشانه باید واقعاً در دسترس و قابل تشخیص باشد. انتخاب نسخهای که برای دیگری جواب داده، بدون دیدن برنامهٔ خودتان، احتمالاً نیاز به تصمیم و یادآوری را حفظ میکند.
محیط بخشی از برنامه است
کتاب بسته در قفسهٔ دور، آغاز دیگری میطلبد؛ کتاب روی میزی که مینشینید شروع را آسانتر میکند. همین منطق دربارهٔ رفتار نامطلوب هم کاربرد دارد: دسترسی فوری و نشانههای مکرر میتوانند تکرار را آسان کنند. تغییر محیط گاهی از افزودن یادآور و تکیه بر انگیزه مؤثرتر است، هرچند همهٔ موانع با جابهجایی اشیا حل نمیشوند.
برای طراحی یک عادت، از این ترتیب استفاده کنید:
- رفتار را قابل مشاهده بنویسید؛ چیزی که بتوان فهمید انجام شده یا نه.
- آن را به یک موقعیت موجود و نسبتاً ثابت وصل کنید.
- ابزار لازم را آماده و مانعهای روشن را کمتر کنید.
- نسخهٔ سبکتری برای روز شلوغ در نظر بگیرید.
چرا عدد ۲۱ روز کافی نیست؟
پژوهشهای شکلگیری عادت، تفاوت زیادی میان افراد و رفتارها نشان دادهاند. نمیتوان برای خودکارشدن هر کاری یک موعد یکسان تعیین کرد. تمرکز بر شمارش روزها ممکن است باعث شود تغییر واقعی، مانند آسانترشدن شروع یا کمترشدن نیاز به یادآوری، دیده نشود.
یک نوبت جاافتادن هم الزاماً همهچیز را از بین نمیبرد. مهم است امکان بازگشت داشته باشید. اگر وقفه تکرار میشود، ابتدا نشانه، اندازهٔ رفتار و شرایط محیط را بررسی کنید؛ نه اینکه فوراً دربارهٔ ارادهٔ خود حکم بدهید.
بعد از مدتی، طراحی را بازبینی کنید
عادت باید هنوز به هدفی که برایتان مهم است خدمت کند. خودکارشدن بهتنهایی دلیل خوببودن یک رفتار نیست. اگر شرایط زندگی عوض شده، ممکن است زمان، نشانه یا مقدار رفتار هم نیاز به تغییر داشته باشد. برنامهٔ قابل ادامه، برای همین بازنگری جا دارد.
منابع
- How are habits formed: Modelling habit formation in the real world — European Journal of Social Psychology
- Psychology of Habit — Annual Review of Psychology
- Habit formation. — Dialogues in Clinical Neuroscience